Yakın zamandır ülkenin ekonomik gündemini fazlasıyla meşgul eden bir geyik var: Dolar ve euro TL karşısında değer kazanarak rekor üstüne rekor kırdı! Bu durum karşısında iki çeşit yorum ortaya çıktı: "Yok ya bizim ekonomimiz sağlam ekonomidir bize bir şey olmaz." ya da "Zaten ne doğru gidiyordu ki ekonomi doğru gitsin, hayattan pek bir beklentim yok, akşam eve sağlam gitsem yeter."
Peki bilimsel olarak Türk lirası, dolar ve euro üçgenine bakmaya çalışalım. 12 Aralık 2016 tarihinde 1$=3.46 TL idi ve 9 Ocak 2017'de 1$=3.71 TL oldu. Yani TL dolar karşısında %7 değer kaybetti ((3.71-3.46)/3.46=0.07). 1 Euro ya da avro (artık hangisi doğru ise) 12 Aralık 2016'da 3.68 TL iken 09.01.2017'de 3.92 TL oldu yani TL, euro karşısında % 6 değer kaybetti ((3.92-3.68)/3.68).
Türkiye'deki kronik sorunlardan birisi dışa bağımlı ekonomik büyümedir. Ne demek bu, biz kendi malımızı güzelim memleketimizde üretemediğimiz sürece dışarıya bağlıyız demektir.
Örneğin, Sarıların Sülo Anonim Şirketi dayanıklı mal üretiyor (Buzdolabı, çamaşır makinesi vb.). Bu malları üretmek için ihtiyaç duyduğu ara malları (mesela buzdolabı üretmek için gerekli demiri) ülkemizde üretmediği için ithal etmek durumunda. Bir buzdolabı üretmek için ise 100$'lık demir ithal etmesi gerektiğini farz edelim. 12 Aralık 2016 tarihinde 346 TL ile 100$'lık mal alır iken, sadece kur değişiminden dolayı 09 Ocak 2017 tarihinde aynı buzdolabı için 371 TL ödemesi gerekecektir. Yani ne oldu, bu şirketin 1 buzdolabı üretim maliyeti 371- 346 TL, yani 25 TL artış gösterdi.
Ha şunu demeyecek miyiz, ihracatçı ürettiği ürünleri yurt dışına satıyor, yurt dışına da yabancı para birimi ile satıyor, daha fazla para kazanması lazım. O yüzden kurun artması bizim için iyi bir şey. Bu durumda da bir ülkenin hangi para birimiyle ne kadar ihracat, ne kadar ithalat yaptığı sorusunun cevabını bulmak gerekmektedir.
|
2016
|
|||
|
İHRACAT
|
İTHALAT
|
||
|
Dolar ($)
|
%42,6
|
Dolar ($)
|
%55,9
|
|
Euro (€)
|
%48,4
|
Euro (€)
|
%35,6
|
|
Diğer
|
%9
|
Diğer
|
%8,5
|
Yukarıdaki tabloda Türkiye dış ticaretinin döviz cinsinden paylarına yer verilmektedir. Tablodaki veriler TÜİK'ten elde edilmiştir. Tablodan Türkiye'nin 2016 yılında ithalatının ihracatından daha fazla olduğu ve ithalatının önemli bir bölümünün dolar ile yapıldığı anlaşılmaktadır.
Peki sonuç ne? Doların bu denli hızlı bir şekilde artması dışa bağımlı olan Türkiye'de fiyat artışlarının devam edeceği anlamına gelmektedir. O sebeple yerli üretimin teşvik edilmediği, siyasal istikrarın sağlanmadığı yani yapısal reformların yapılmadığı sürece : "Zaten ne doğru gidiyordu ki ekonomi doğru gitsin, hayattan pek bir beklentim yok, akşam eve sağlam gitsem yeter." düşüncesini benimsemek daha bir olası görünüyor.
